Ashwagandha: co mówi nauka, czego prawo zabrania mówić

Ashwagandha (Withania somnifera) to prawdopodobnie najlepiej sprzedająca się obecnie roślina. To także ta, o której czyta się najwięcej nielegalnych obietnic. Ten poradnik wyjaśnia, na jakim etapie naprawdę jest sprawa — i jak wybierać, nie dając sobie opowiadać bajek.

Zacznijmy od niewygodnej części

W Unii Europejskiej dla ashwagandhy nie dopuszczono żadnego oświadczenia zdrowotnego. Żadnego.

Powód jest raczej administracyjny niż naukowy. Przy tworzeniu europejskiego rejestru oświadczeń tysiące wniosków dotyczących roślin zostało przez Komisję zawieszonych (on hold), do czasu rozstrzygnięcia zasadniczej debaty o sposobie oceny substancji roślinnych. Ta sprawa jest zamrożona od ponad dziesięciu lat. Objęte nią rośliny znajdują się więc w próżni prawnej: nie można ani twierdzić, ani zaprzeczać.

Konsekwencja praktyczna: marka, która pisze „redukuje stres”, „poprawia sen” albo „zwiększa testosteron” na opakowaniu ashwagandhy, łamie przepisy, nawet jeśli powołuje się na badanie. Nie napiszemy tego zatem.

Czym ta roślina jest naprawdę

Ashwagandha to krzew z rodziny psiankowatych, uprawiany głównie w Indiach. W suplementach diety wykorzystuje się korzeń, który od stuleci zajmuje centralne miejsce w farmakopei ajurwedyjskiej.

Jej najlepiej przebadane składniki to witanolidy, grupa laktonów steroidowych. To po ich zawartości ocenia się jakość ekstraktu — i prawie zawsze właśnie tam etykiety stają się wymijające.

Jak czytać etykietę ashwagandhy

Liczą się trzy informacje. Jeśli którejś brakuje, bądź ostrożny.

1. Proszek czy ekstrakt?

Zwykły suszony i zmielony korzeń nie ma nic wspólnego ze skoncentrowanym ekstraktem. „500 mg sproszkowanego korzenia” i „500 mg ekstraktu” to dwa zupełnie różne produkty w tej samej widocznej cenie.

2. Stosunek ekstrakcji

Ekstrakt 10:1 oznacza, że potrzeba było 10 g surowca, aby otrzymać 1 g ekstraktu. Im wyższy stosunek, tym bardziej skoncentrowany ekstrakt.

3. Zawartość witanolidów

To liczba decydująca, często wyrażana w procentach. Ekstrakt standaryzowany na 5 % witanolidów zawiera przy tej samej masie pięć razy więcej cząsteczek czynnych niż ekstrakt 1 %. Etykieta, która podaje dużą liczbę miligramów, ale nigdy tego procentu, sprzedaje Ci przede wszystkim masę.

Co mówią badania, bez ekstrapolacji

Istnieje znacząca liczba randomizowanych badań klinicznych nad ashwagandhą, prowadzonych głównie w Indiach, na ogół na niewielkich grupach (30-100 uczestników) i przez krótki czas (8-12 tygodni). Kilka niedawnych metaanaliz je podsumowuje.

Europejskie urzędy uznają ten dorobek za obiecujący, ale wciąż niewystarczający, by dopuścić oświadczenie: małe grupy, niejednorodność użytych ekstraktów, częste finansowanie przez producentów, mało niezależnych badań długoterminowych.

To uczciwe stanowisko i jest ono również nasze: roślina jest interesująca, badania postępują, a na obiecywanie Ci efektu jest za wcześnie.

Środki ostrożności

• Niewskazana dla kobiet w ciąży i karmiących piersią.
• Ostrożnie przy chorobach tarczycy lub chorobach autoimmunologicznych: zapytaj lekarza.
• Możliwe interakcje z lekami uspokajającymi, immunosupresyjnymi i preparatami na tarczycę.
• Przestrzegaj dawki podanej na etykiecie. „Naturalne” nie znaczy „bez działania”.

Nasze formuły

Oferujemy ashwagandhę w dwóch postaciach: 180 kapsułek na 90-dniową kurację oraz żelki do żucia o smaku jabłkowym z witaminą D2. Ekstrakt, jego stosunek i zawartość podajemy na każdej karcie produktu — nie w przypisie.

Resztę kategorii znajdziesz w dziale Sen i stres.

Najważniejsze

• W Europie nie dopuszczono żadnego oświadczenia zdrowotnego dla ashwagandhy: sprawa roślin jest zamrożona od ponad dziesięciu lat.
• Porównuj trzy rzeczy: proszek czy ekstrakt, stosunek ekstrakcji, zawartość witanolidów.
• Badania są obiecujące, ale wciąż krótkie i rzadko niezależne.
• Każda marka, która obiecuje Ci wymierny efekt tej rośliny, łamie przepisy.

Źródła

• Europejski rejestr oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych — Komisja Europejska. Tam widać, że dla ashwagandhy nie dopuszczono żadnego oświadczenia, a wnioski dotyczące roślin są „on hold”.
• Rozporządzenie (WE) nr 1924/2006 — tekst zakazujący wszelkich niedopuszczonych oświadczeń o środku spożywczym.
• EFSA — Oświadczenia żywieniowe i zdrowotne — metoda oceny naukowej i stan spraw dotyczących roślin.

Suplementy diety nie zastępują zróżnicowanej i zbilansowanej diety ani zdrowego trybu życia. Niewskazane dla kobiet w ciąży i karmiących piersią oraz osób przyjmujących leki.